Het reanimeren door EHBOers ondanks een niet-reanimeerverklaring: mishandeling?

Screen Shot 2014-06-16 at 15.57.31

Een wilsbekwaam persoon mag zelf bepalen of hij wel of geen medische behandeling wil. Dit is gebaseerd op het respecteren van autonomie (zelfbeschikking). Dit is nog eens bekrachtigd in de Wet op de geneeskundige behandelovereenkomst (WGBO). De patiënt besluit op basis van de informatie die de hulpverlener hem of haar geeft of hij zich wel of niet wil laten onderzoeken of behandelen. Geïnformeerde toestemming of weigering. Een hulpverlener mag dan geen medische handelingen meer uitvoeren aan de patient, in ieder geval niet de handelingen waar de patient geen geïnformeerde toestemming voor heeft gegeven. Dat gaat op voor professionele hulpverleners. Ook voor leken? Nee, die hebben niets met de WGBO van doen, maar misschien wel met de Nederlandse grondwet. In de Nederlandse grondwet is in artikel 11 de onaantastbaarheid van het menselijk lichaam geregeld. Men mag niet zonder toestemming aan elkaar komen, tenzij. Nu is de Grondwet er natuurlijk voor om de burger te beschermen tegen overheid (dus verticaal werkend), maar sommige grondrechten (zoals vrijheid van meningsuiting) in de grondwet werken ook horizontaal, dus tussen burgers. Ik zou artikel 11 daar heel graag onder laten vallen. We mogen toch niet zomaar elkaar zitten? Zeker niet gewelddadig (zoals uitwendige hartmassage) en zonder toestemming (verboden door een niet-reanimeerpenning)! In noodsituaties waarbij de patiënt beslissingsonbekwaam is kunnen we geen toestemming vragen, maar we kunnen we toestemming wel veronderstellen. Zo’n noodsituatie is een hartstilstand. Hierbij mogen omstanders (ook leken, waaronder EHBOers) veronderstellen dat de patiënt gereanimeerd wil worden. So far, so good.

Maar wat als een persoon NIET gereanimeerd wil worden? Hij/zij kan dat op het moment van hartstilstand niet aangeven. Maar hij/zij kan dat wel van te voren vast leggen. Een ieder die bekend is met deze negatieve wilsverklaring moet dan van de persoon afblijven. Gewoon grondwet artikel 11 (ervan uitgaande dat deze horizontaal te duiden is) en WGBO. Een niet-reanimeerverklaring is een wilsverklaring en dus een weergave van de wil van de betreffende persoon en dus rechtsgeldig als weigering. Een schriftelijke wilsverklaring gaat niemand zoeken op het moment van hartstilstand, dus zal menigeen met een schriftelijke verzoek tot niet-reanimeren gereanimeerd worden. Daarom zijn er alternatieven. Zoals de niet-reanimeerpenning/pas. Deze kan de persoon om zijn hals hangen waarbij deze zichtbaar is op de borst bij een hartstilstand. Een penning met foto, naam, datum en handtekening en de tekst om niet gereanimeerd te willen worden. De omstander die deze penning ziet moet dan van de patiënt afblijven of zijn handelingen staken. Er zijn ook mensen die het zekere voor het onzekere willen nemen en op hun borst laten tatoeëren dat zij niet gereanimeerd willen worden. En zo hopen deze lieden met rust gelaten te worden bij hun sterven. Tenzij een EHBO’er als eerste ter plaatste is. Deze mag, hoe wonderlijk, de niet-reanimeerpenning/tatoeage gewoon negeren en er lustig op los reanimeren. Zo valt immers te lezen op de website van EHBO.nl: “Als na het starten van de reanimatie, bijvoorbeeld bij het ontbloten van de borst, een niet-reanimeren penning aangetroffen wordt, kan de hulpverlener met de reanimatie stoppen” “Kan’ en dus niet ‘moet’. Maar het gaat verder: “Dit betekent dat het aan de hulpverlener is te besluiten of hij de wens van het slachtoffer respecteert of dat hij ervoor kiest het besluit om te stoppen aan de professionele hulpverleners over te laten”. EHBO.nl stelt dus gewoon dat een EHBO’er kan besluiten de uitdrukkelijke wens van een patiënt NIET te respecteren. Iemand die niet gereanimeerd wil worden heeft daar over nagedacht en heeft daar zijn redenen voor. Klaar uit! De keuze om de beslissing om de wens van de patient te respecteren aan professionele hulpverleners (zoals ambulanceverpleegkundigen) over te laten is natuurlijk geen goed alternatief. De reanimatie door de EHBO’er kan immers succesvol zijn, en dan valt er voor de ambulanceverpleegkundige niet veel meer te beslissen. Een uitkomst is dan wat de patiënt nadrukkelijk niet heeft gewild: overleven na een hartstilstand. Zeker niet als dat overleven gepaard gaat met neurologische schade. Iets wat iemand met de penning heeft willen voorkomen. En geloof me, er zijn echt goede redenen om NIET gereanimeerd te worden.

Staan EHBO’ers in deze dus in een juridisch niemandsland? Het lijkt erop. Wellicht moet iemand die niet gereanimeerd wil worden er ook nog een penning bijdragen met de tekst: ‘Ik gebied EHBO’ers onder elke omstandigheid mijn wil te respecteren’. Een handeling als uitwendige hartmassage uitvoeren TEGEN de wil van de betrokkene is is niets meer en niets minder als lichamelijke mishandeling en dat valt dan weer onder het strafrecht. En EHBO is niet bedoelt om mensen tegen hun wil in te mishandelen. Bijzonder is ook dat op de website staat te lezen dat als een EHBO’er ondanks het verbod van de patient toch doorgaat met reanimeren hem/haar juridisch niets te verwijten is. Een gewelddadige poging om iemands leven te redden mag, maar niet tegen diens wil in. Dan is de handeling een mishandeling.

Ik zou heel graag in een proefproces de horizontale werking van artikel 11 van de grondwet door een burgerlijke rechter beoordeelt zien, of een aanklacht voor het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel door mishandeling door een strafrechter als iemand tegen de wilsverklaring van een persoon in willens en wetend door gaat met reanimeren. 

Ik sprak afgelopen vrijdag op een congres een aantal EHBO’ers hierover. Ten eerste zeiden zij allemaal door te gaan met reanimeren ondanks een aangetroffen weigering. Ik vroeg om de reden. Zij waren van mening dat zij er alles aan moesten doen om te pogen het leven te redden, ook tegen de wil van de persoon in. En een vertelde mij het niet met zijn geweten in overeenstemming te kunnen brengen dat hij de mogelijkheid had gehad een leven te behouden, maar dat niet heeft gedaan. Ik was verbijsterd. Een rare toestand. Op zijn minst.Maar ook verontrustend.

Met dank aan mr Laura De Vito voor de interessante juridische discussie.

Screen Shot 2014-06-16 at 15.28.41