Slaap is genoten dood

De jonge vrouwelijke arts-assistent, anesthesioloog in opleiding, vertelde bij de ochtendoverdracht van de patiënten op de intensive care over een, in de afgelopen nacht opgenomen, 56-jarige vrouw met een hersenvliesbloeding. De echtgenoot van deze vrouw was rond twee uur wakker geworden van een rochelend gesnurk. Hij probeerde haar te wekken maar kreeg haar tot zijn horror niet wakker. Hij belde onverwijld 112. Vanwege het diepe coma werd, door het mobiel medisch team, een beademingsbuis in haar luchtpijp ingebracht en werd zij aangesloten op een mechanisch beademingsmachine. Op de CT-scan van de hersenen was een grote bloeding zichtbaar. Haar bloeddruk, op de intensive care gemeten via een dunne katheter in haar polsslagader, was torenhoog. Op toegediende pijnprikkels strekte zij haar arm als teken van zeer ernstige hersenschade. De vooruitzichten van zijn dan over het algemeen somber. 

Slaap is genoten dood,’ schreef Friedrich Hebbel (18 maart 1813 – 13 december 1863) in zijn Tagebücher in 1846 (vertaald in: Een blinde bij zonsopgang. Bladen uit een dagboek. Privé Domein, Arbeiderspers, 1995: p. 204). Ik moest daaraan denken toen de jonge arts over de vrouw vertelde. De vrouw was in de avond naar bed gegaan in het vertrouwen de volgende ochtend weer op te staan. Zij zal plannen hebben gehad voor de komende dag. Plannen voor de komende dagen of zelfs weken. Plannen die zij nooit meer tot uitvoer zal kunnen brengen. Zij is abrupt en voor altijd hiertoe verhinderd. 

De vrouw zal door de opgelopen schade aan haar hersenen door de acute bloeding niet overleven. Soms, maar zelden, zitten de artsen er radicaal naast bij hun voorspelling. Deze keer lijkt mij dat niet. Het coma, de slaap, zou voor deze vrouw naadloos overgaan in de dood. ‘Slaap’ is inderdaad ‘genoten dood.’ Totdat de slaap in voltooide dood is overgegaan. 

Waarom zijn mensen toch zo bang voor sterven? De dood is weliswaar vaak geniepig, deze overvalt je dan plotseling. Het is als gaan slapen. Of als flauwvallen. Alleen dan zonder ontwaken of weer bij kennis komen. We zijn ’s-avonds toch niet bang om te gaan slapen? We doen het elke dag. Soms zelfs meerdere malen per dag. Ik heb geen angst om in de namiddag een middagdutje te doen. Doe mijn ogen dicht en val in slaap. Je glijdt in slaap. Ook glijden mensen de dood in. Geen moeite. Altijd dat geneuzel over strijd. Strijden doe je tijdens leven en niet tijdens het sterven. Een doodsstrijd is iets in de beleving van de na-bestaanden. Zij denken dat het gaspen, reutelen en zwoegen van de stervende een bewuste strijd is. Maar dat is het niet. De stervende ontgaat het dat hij ligt te gaspen, te lekken en te reutelen. De levende na-bestaanden ontgaan dat niet en vertalen dit als doodsstrijd. Zij schrijven dan boven het overlijdensbericht dat na een zogenoemde ongelijke strijd is overleden. Maar dat heeft niets met het sterven of de dood te maken. Als er al sprake was van strijd dan is dat tijdens het leven geweest. Stervenden strijden niet meer. De dood is passief. De dood is geen persoon maar een toestand. De levende wordt een dode. Stuivertje wisselen. Een overgaan van de ene toestand naar een andere. Net zoals inslapen of flauwvallen. Je levert ook geen strijd om in te slapen en zeker niet als je flauwvalt.

Op de intensive care hebben we onlangs een jonge vrouw behandeld die een zelfdodingspoging had ondernomen. Zij was van bijna twintig meter hoogte naar beneden gesprongen. Door diepzwarte depressieve gedachten had zij voor de uitgang van de dood besloten. Eigenlijk verkoos zij niet de dood, maar voor het vooruitzicht op de nooit-ontwakende slaap. Ontwaken uit de tijdelijke slaap genereerde waarschijnlijk onmiddellijk weer het verlangen tot slaap. Wellicht kwam de slaap überhaupt niet. Zij wilde niet meer bewust zijn. Vandaar het verlangen naar niet meer wakker worden. Naar bewusteloosheid. Niet meer bewust zijn van haar depressieve gedachten, van de zwarte wereld. Vanaf het moment dat haar lichaam, na de sprong, de bodem raakte tot aan het moment van haar overlijden (wij zagen, gezien de zeer ernstige schade aan haar lichaam, uiteindelijk, in goed overleg met haar ouders, af van verder behandelen) was zij buiten bewustzijn, diep comateus, ogenschijnlijk diep in slaap. Coma is het Griekse woord voor slaap. Zeer ernstige schade aan haar hersenen zorgde ervoor dat zij de door haar verkozen nooit-ontwakene slaap kreeg op het moment van de catastrofale impact van de plots geremde val. Dat haar hart nog klopte en haar zwaar getraumatiseerde lichaam van bloed voorzag wat het resultaat van de behandeling op de intensive care. Mechanische beademing, toediening van bloeddrukverhogende medicatie, enzovoort enzoverder. Wij rekten het sterven met uren maar de niet-ontwakende slaap was reeds vanaf opname, vanaf het moment dat haar lichaam de harde bodem raakte, aanwezig. Ze sliep om nooit meer te ontwaken. Op haar gezicht was geen strijd zichtbaar, geen moeite. Toen de mechanische beademing werd gestaakt gleed zij de lichamelijke dood in. Geen moeite. Geen strijd. Slaap is genoten dood. 

11 gedachtes over “Slaap is genoten dood

  1. Erwin, bedankt voor je mooie uitleg. Inderdaad ,als je gaat slapen denk je niet aan dood gaan. Maar hoe mooi is het als je sterft in je slaap. Begin november is mijn oudste broer “zomaar”gestorven”in zijn slaap.Onverwacht… En iedereen was het er over eens: Hij heeft geen lange lijdensweg hoeven te gaan.
    Ik hoop ook op zo’n sterven of dood mogen gaan. Ja, dood MOGEN gaan, met de nadruk op MOGEN…
    Heden ten dage denkt en verwacht iedereen dat de medische wetenschap het leven koste wat het kost kan verlengen. Maar niets is minder waar. Het zijn verwachtingen en hopen op verlengen van leven. Maar ten koste van wat ? Men denkt niet meer na of wil niet meer denken over de dood. En dat is juist hetgeen waar wij stervelingen niet aan ontkomen. Dood hoort bij het leven. Maar er lijkt een soort van ontkenning voor dood gaan. Ik ga gewoon slapen en zie morgen wel of ik wakker word.
    Magda

    Like

  2. mooi geschreven Erwin,
    net als verlangen naar slaap, naar rust. Niet hoeven, niet moeten, maar zacht overgaan.
    Ben diep geraakt door je stuk.
    Dank je wel,
    Auke

    Like

  3. Beste Erwin,

    Ik werd me van je bestaan bewust door het prachtige interview dat Flavio Pasquino met je had. Ik vond het een verademing. Eindelijk iemand die het e.e.a. in het juiste perspectief plaatste en die terecht erg boos was over de zware mishandeling van ouderen onder de vlag van “bescherming”.
    Je blog lees ik inmiddels maanden en iedere keer opnieuw stel je het leven, ziekte en de dood in t juiste perspectief. Ook deze keer weer. Mijn dank dat je op nuchtere wijze maar met mededogen hier over schrijft zonder vals sentiment en zonder sensatiezucht.
    De corona crisis heeft in mijn ogen een veel ernstiger probleem blootgelegd: veel mensen blijken niet in staat om met hun sterfelijkheid om te gaan. Dit zou deels de corona hysterie kunnen verklaren.Ik ervaar dat onvermogen als uitermate schokkend want leven en dood zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden.

    Met vriendelijke groet,
    Yolanda Heuzen

    Like

  4. Prachtig stuk weer Erwin. Inderdaad, de mensheid lijkt tegenwoordig niet meer de onontkoombare sterfelijkheid om te kunnen gaan. Juist nu al te zeer zichtbaar in de vorm van de dagelijks over ons uitgestorte corona-hysterie.

    Like

  5. Heb het geluk dicht bij het wad te wonen en te genieten van de eindeloze vergezichten en de duizenden ganzen. Ze gaan ’s morgens weer op de wieken naar de overbemeste binnenlanden waar ze met subsidie voor de boeren worden gedoogd. “Zet schapen op je land en je ziet ze niet meer” gniffelde een boer me toe.Van de ene dag op de ander sloeg de paniek toe in de Leeuwarder Courant. Vogelgriep teistert Friesland met een paar verzorgers bij een stel stervende zwanen op de voorpagina. Er waren al vrijwilligers opgetrommeld om kadavers te ruimen. Al wandelend verneem je hier niets van. Grote formaties in V vorm trekken gakkend voorbij. Tussen Hallum en Holwerd ben ik 3 dode ganzen tegengekomen.Het is maar goed dat de ganzen de LC niet lezen. Ophef over niks

    Like

  6. Beste Erwin,

    Mijn moeder is dement en in de loop van de 7 jaar, dat zij nu woont in een verpleegtehuis hebben wij stap voor stap met de arts en de verpleging afgesproken hoe zij zal worden behandeld als haar een (levens)bedreigende ziekte treft. Na rijp beraad hebben wij (haar vier kinderen) besloten dat zij, als de tijd daar is, alleen goede palliatieve zorg krijgt.

    Van de arts krijg ik de indruk is dat dit de gebruikelijke gang van zaken is en dat andere bewoners of hun naasten dezelfde keuze en afspraken hebben gemaakt. Begrijp mij goed: mijn moeder hoeft niet dood maar zij mag gaan als de dood zich aandient. Met dit in mijn achterhoofd weet ik niet of het gewenst is haar te laten vaccineren tegen Covid-19.

    Er is een vraag die mij al een lange tijd bezighoud en die ligt in het verlengde van uw stukje. Is de doodstrijd van een patiënt met Covid-19 perse heftig? Of zijn de heftige beelden alleen van mensen die de strijd aangaan om beter te worden en is Covid-19 voor hen die de dood accepteert en wordt ondersteund bij het sterven een relatief milde dood?

    Overigens vind ik dat Hugo de Jonge door het op te nemen voor de zwakkeren banjert door deze afspraken die vaak na lang overwegen tot stand zijn gekomen. Waar bemoeit hij zich mee?

    Like

Laat een reactie achter op Corrie Reactie annuleren

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s