dr. Erwin J.O. Kompanje

Gevederde coronadoden

Op 1 januari reed ik op de Maasvlakte en zag langs de weg een dode jonge zilvermeeuw liggen. Ik stopte mijn auto om de vogel beter te bekijken. De meeuw, nog geen twee jaar oud, had zich doodgevlogen tegen een passerende auto of vrachtwagen. Het was, gezien de grootte en verenkleed, een vrouwelijke noordelijke zilvermeeuw (Larus argentatus argentatus). Waarschijnlijk ergens aan de kust van Noorwegen of Zweden geboren en niet gewend aan veelvuldig langsrazend verkeer. Op de Maasvlakte worden elk jaar duizenden meeuwen doodgereden, in de wintermaanden zijn daar ook overwinterende noordelijke zilvermeeuwen bij. Het overkomt met name jonge onervaren vogels. Op zich dus geen bijzonderheid. Maar er was wel iets bijzonders aan deze meeuw, iets wat ik alle voorgaande winters nog nooit had gezien. Aan een van haar poten hing een disposable mondkapje. Het elastiek was strak om de poot gewikkeld. De meeuw had enige tijd met het mondkapje aan haar poot geleefd.

Dode zilvermeeuw op de Maasvlakte, 1 januari 2021 met een mondkapje aan de linker poot (foto: Erwin J.O. Kompanje)

In juli 2020 werd in Chelmsford in het Engelse Essex een levende jonge zilvermeeuw gevonden. Deze meeuw kon niet meer lopen omdat de elastieken van een weggegooid mondkapje om beide poten gewikkeld waren geraakt. De vogel werd gevangen en het mondkapje verwijderd. Helaas waren de zwemvliezen door de verhinderde bloedtoevoer ernstig gezwollen. 

Zilvermeeuw in Chelmsford, Essex, Verenigd Koninkrijk, juli 2020 (RSPCA)

In juli 2020 fotografeerde Steve Shipley langs de kust van het Engelse Yorkshire een jonge mannelijke slechtvalk (Falco peregrinus). Een disposable mondkapje zat vast aan de nagels van een van de klauwen van de roofvogel . De valk probeerde zich al vliegend te bevrijden van het mondkapje, hetgeen hem uiteindelijk lukte. 

In april 2020 zag een voorbijganger in British Columbia een dode roodborstlijster (Turdus migratorius) in een boom hangen. De vogels was met een van zijn vleugels verstrengeld geraakt in een disposable mondkapje. 

In september 2020 werd op Juquehy beach bij Sao Paulo, in zuid-oost Brazilie een dode jonge Magelhaenpinguïn (Spheniscus magellanicus) gevonden. Onderzoekers van het Instituto Argonauta deden sectie op de dode vogel en vonden in de maag een medisch mondmasker. 

Dead penguin found with face mask in stomach. (@InstitutoArgonauta/Newsflash)

De Engelse RSPCA (Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals) meldde in september 2020 dat zij, sinds de corona lockdown, al 900 meldingen hadden gekregen van dieren die verstrikt waren geraakt in zwerfafval, waaronder weggegooide mondmaskers. 

Een paar voorbeelden die de pers hebben gehaald. Het grootste deel van verongelukte vogels zal niemand opgevallen zijn.

Dagelijks worden over de gehele wereld vele miljoenen gebruikte gezichtsmaskers weggegooid. En dat al maanden lang. Overheden adviseren om disposable mondkapjes niet langer dan drie of vier uur te dragen en ze daarna weg te gooien. Hoewel veel mensen de beschaafdheid hebben de gebruikte maskers in afvalbakken weg te gooien, gooien vele asociale hufters ze, net als al het andere wat ze niet meer nodig hebben, weg waar ze staan. Het kost geen moeite om overal op straat en in de natuur weggegooide gezichtsmaskers te vinden. Sinds 1 december 2020 het dragen van de mondkapjes verplicht is in Nederland, is de hoeveelheid weggegooide kapjes op straat enorm toegenomen. Dit vormt een enorme belasting voor het milieu en vele miljoenen dieren zullen wereldwijd sterven omdat zij in de elastieken van de maskers verstrikt raken of omdat zij de maskers aanzien voor voedsel en ze opeten. Er drijven meer gezichtsmaskers in de zeeën en oceanen dan kwallen. Internationale stranden liggen er inmiddels vol mee. Een gezichtsmasker is sinds de coronacrisis het nieuwe zwerfafval. De weggegooide maskers zullen voor de komende jaren een ware ramp voor het milieu gaan vormen.

Vele vogels gebruiken afval om hun nesten mee te maken. Merels gebruiken plastic in hun nesten, duiven metaaldraad, kraaien en meerkoeten gebruiken van alles.

In het aankomende broedseizoen zullen vele vogels de weggegooide maskers gaan gebruiken. De elastieken aan de maskers zullen voorspelbaar een groot gevaar voor de broedende volwassen vogels en hun jongen vormen. Zij kunnen erin verstrikt raken. Het is voorspelbaar dat in het voorjaar vele, vele nesten gevonden worden waarin vogels verstrikt zijn geraakt in de elastieken. 

De vele miljoenen maskers die achteloos zijn weggegooid zullen de komende jaren dus een ongekende belasting vormen voor het milieu. Vele miljoenen dieren zullen erin verstrikt raken en sterven.

Gooi je gebruikte maskers verantwoord weg en wees geen asociale hufter die het masker laat vallen waar hij staat. De dieren kunnen er immers niets aan doen dat wij bang zijn voor een virus.

De zilvermeeuw van de Maasvlakte en het (gedesinfecteerde) mondkapje zullen als tijdsbeeld worden bewaard in het Natuurhistorisch Museum Rotterdam