Het principe van het dubbel effect

Schermafbeelding 2020-04-17 om 12.34.24

Er is mij inconsequentie verweten. Dat is niet iets nieuws, ik heb dat vaker ervaren, meestal zit dat in the eye of the beholder .

In een interview met de Volkskrant en in een podcast van het Erasmus MC heb ik namelijk gesteld dat ik het gevolgde beleid om verspreiding van het SARS-CoV-2 in de samenleving te bedwingen ondersteun. De reden om dat te stellen is dat het ingestelde beleid (de intelligente lockdown, tijdens de uitbraak fysieke afstand houden met de anderhalve meter maatregel) gericht is op het voorkomen of beteugelen van een snelle verspreiding van het virus in de samenleving en daarom juist is. Het aantal infecties is  tijdens de uitbraak zodoende beperkt, de toestroom van geïnfecteerde patiënten afgevlakt en het aantal patiënten dat is komen te overlijden wellicht beperkt (flatten the curve). Het beoogde effect lijkt te zijn bereikt.

Dit beleid en het directe effect (flatten the curve) ondersteun ik en is naar naar mijn stellige overtuiging in beginsel dus moreel juist te noemen. Dit zal voor sommigen raar klinken omdat zij dachten te lezen of horen dat ik het beleid op zich (los van de consequenties) slecht vond. Maar dat is het effect van ongelukkig knippen en plakken en het gebruik van niet kloppende koppen/titels en het gebruik van woorden die de lezer op het verkeerde been zetten.

Zo is de titel van een recent video-interview met mij ‘Coronabeleid is inhumaan’. Dat lijkt niet te kloppen met hetgeen ik in de Volkskrant beweerd heb. Hoe kan ik immers als ethicus inhumaan beleid ondersteunen? Sommigen hebben mij daarom inconsequentie verweten. Ikzelf ben dan ook niet gelukkig met deze titel. Het overkomt velen die met enige ongerustheid de kop of titel boven hun interviews in kranten of andere media zien verschijnen. De macht van de koppenmakers is groot. Ik onderga dat meestal maar gelatenje hebt er immers weinig tot geen invloed op. Maar omdat vele lezers/kijkers de nuance daar niet in zien is het oordeel op social media snel gemaakt.  De kop of titel moet immers de lezer/kijker lokken. Met een stellige titel of kop lok je immers meer lezers dan met een suffe niet prikkelende.

Waarin zit dan het verschil? Ik spreek mij toch scherp uit over de gevolgen voor bijvoorbeeld bewoners van een verzorgingshuis. In beide interviews onderstreep ik namelijk nadrukkelijk dat ik een deel van de effecten van het beleid (de groteske psychologische, psychosomatische, intermenselijke, culturele en economische schade) ethisch zeer problematisch vind en bepaalde gevolgen zelfs inhumaan of immoreel. Nogmaals, door onhandig of bewust knippen en plakken worden sommige uitspraken verkeerd gelinkt. Dat vind ik altijd erg jammer en velen zullen dit herkennen als het lot van je hoofd boven het maaiveld uitsteken.

Het SARS-CoV-2 beleid heeft voor mij dus zowel een goede als een slechte uitkomst. In de ethiek wordt dit het principe of de doctrine van het dubbel effect genoemd. Veel handelingen of beleidsmaatregelen kunnen zowel een goede uitkomst als, al dan niet voorzien, een slechte uitkomst of bijwerking hebben. Klassiek voorbeeld is de arts die een hoge dosering sederende medicamenten geeft aan een stervende patiënt die ernstig lijdt, terwijl hij kan voorzien dat de patiënt hierdoor mogelijk eerder sterft (dit was het geval in de casus van Nico Tromp). De goede uitkomst van de handeling is dat het lijden voorbij is (de voorziene goede uitkomst), maar ook dat de patiënt eerder overlijdt (de voorziene slechte uitkomst). Maar het doel was om het lijden over te laten gaan, niet om de patiënt te doden.

Er zijn een aantal regels voor de ethische beoordeling van het dubbel effect.

  1. De aard van de handeling of het beleid is goed in zichzelf, of neutraal.
  2. Degene die de handeling uitvoert of het beleid maakt heeft de intentie goed te doen en niet als doel om het slechte effect te gebruiken als een middel tot de goede uitkomst of als doel in zichzelf.
  3. Het goede effect weegt zwaarder dan het slechte effect, zodanig dat het te rechtvaardigen valt om ook de slechte uitkomst te aanvaarden. Daarbij wordt er weliswaar alles aan gedaan om de slechte uitkomst zoveel mogelijk te beperken.

Ik vind met betrekking tot het SARS-CoV-2 beleid:

  1. Dit beleid en de directe gevolgen in beginsel goed en moreel juist  (flatten the curve) (de goede uitkomst).
  2. Echter, de gevolgen van sociale en fysieke isolatie van bepaalde groepen burgers  en het langdurig volhouden van fysieke distantie (1,5 meter regel) in de samenleving onmenselijk (in de zin van niet in overeenstemming wat belangrijke waarden voor de mens zijn) en in sommige gevallen zelfs immoreel (de slechte uitkomst).

Kijkend naar het ingestelde beleid ten aanzien van de verspreiding van SARS-CoV-2 en beoordeling vanuit het principe van het dubbel effect kom ik tot de volgende afweging:

  1. De aard van het beleid is moreel juist maar niet neutraal en het directe effect van het beleid (flatten the curve) is juist.
  2. Ik ga ervan uit dat de intentie van het beleid goed is geweest en de slechte uitkomsten  wel of niet voorzien zijn geweest, maar geen doel op zichzelf waren.
  3. Of de goede uitkomsten opwegen tegen de slechte uitkomsten is iets dat nu onderzocht moet worden en gewogen op economisch, psychologisch, sociaal en medisch gebied. Ook of de goede uitkomst de slechte uitkomst wel kan rechtvaardigen. Is het langdurig volhouden van de fysieke distantie wel juist? Is het middel niet erger dan de kwaal? Velen spreken zich daar nu over uit. Vooral op de betere social media. Daarvan kunnen we leren voor een toekomstige uitbraak en zullen we open moeten staan voor een eerlijke weging tussen doel, middel en effect.

Als ethicus observeer ik alle gevolgen van het beleid, benoem de goede en slechte uitkomsten en in sommige gevallen verbind ik daar een oordeel of waarde aan. Dit heb ik geuit in genoemde interviews waarbij ik op mijn beurt óók weer afhankelijk ben van hoe er in geknipt of gemonteerd wordt of de boodschap vervolgens juist wordt weergegeven en begrepen. Ik vind het altijd zeer wonderlijk hoe een en hetzelfde  artikel of interview tegenovergesteld wordt geïnterpreteerd. De waarheid blijkt dus echt in the eye of the beholder.

Inconsequent ben ik dus niet, maar in de media ben ik wél afhankelijk van de hen die koppen en titels maken boven mijn weergegeven mening en de interpretatie van derden.

 

Een gedachte over “Het principe van het dubbel effect

  1. Je punt van de inhumaanheid zie ik als je het hebt over wegkwijnen in eenzaamheid van mensen die geen bezoek meer mochten ontvangen in de laatste fase van hun leven. En ook de keuze hier niet hebben gehad of ze het risico wel of niet nemen aan Covid-19 te overlijden.

    Dat je duidelijk zo’n keerzijde van de ingeslagen weg belicht vind ik een erg genuanceerd protest.

    p.s.
    Als een artikel geschreven is met titel(s) en je bent het er totaal niet mee eens heb je dan überhaupt geen stem meer hierin? Ook een foto zal je toch niet goedkeuren als je hem zelf echt niet voordelig genomen vind.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s