Voortijdig overlijden en psychisch leed door quarantaine en sociale isolatie

Social-Isolation-Depositphotos_178958244_s-2019

‘A sad soul can kill you quicker than a germ’

John Steinbeck in Travels with Charley: In search of America, 1962

 

Het isoleren van individuen uit de samenleving wordt gedaan om verschillende redenen. Bijvoorbeeld misdadigers worden in gevangenissen voor bepaalde tijd geisoleerd van de rest van de samenleving. Hun misdaad tegen de samenleving was te groot om hen onder ons te houden. Ook patiënten met ernstige psychiatrische stoornissen die een gevaar opleveren voor anderen en voor zichzelf kunnen worden geïsoleerd in een isoleercel in een ziekenhuis of inrichting. Patiënten met een besmettelijke infectieziekte worden geïsoleerd van mensen die de infectieziekte niet hebben. In het laatste geval wordt getracht dat gezonde mensen ziek worden te voorkomen. Dit laatste is gedaan met patienten met zekere COVID-19 of met een sterke verdenking daarop.

Quarantaine is een vorm van separatie en een opgelegde restrictie aan vrijheid van mensen die weliswaar niet ziek zijn maar waarvan men wil voorkomen dat zij ziek worden door een besmettelijke ziekte. Het wordt ook wel omgekeerde isolatie genoemd. Ook zieke mensen kunnen in omgekeerde isolatie worden verpleegd en behandeld. Bijvoorbeeld patienten met een sterk verminderde weerstand, bijvoorbeeld door leukemie, worden omgekeerd geïsoleerd. Men wil voorkomen dat ziekmakende micro-organismen hen bereiken en ziek(er) maken. Ook worden mensen die door leeftijd en/of chronische lichamelijke gesteldheid vatbaarder zijn voor besmetting en bij infectie zieker worden dan gezonden en het risico lopen aan de infectie te sterven in quarantaine geplaatst. Dit laatste is in Nederland de laatste twee maanden gedaan bij ouderen in verpleeg- en verzorgingshuizen. Oude mensen bleken door de toestand van hun afweer veel vatbaarder voor het coronavirus en als zij COVID-19 kregen was de sterfte onder hen groot. Waar jonge mensen na infectie een paar dagen hoesten en wat koortsig waren, stierven oude mensen snel en geraakten mensen met onderliggende ziekten op de intensive care aan de beademing.

Sociale isolatie en quarantaine worden algemeen gezien als een groot goed, want immers de twee grote vijanden, ziekte en dood, worden hiermee de pas afgesneden. Omdat alle ouderen in de tehuizen, zonder uitzondering, worden geïsoleerd, lijkt het alsof ervan uitgegaan kan worden dat oude mensen kwantiteit in jaren belangrijker vinden dan kwaliteit van sociale interactie. Het lijkt alsof de dood een altijd te bestrijden vijand is. Dat dit niet zo vanzelfsprekend is bleek de laatste weken door hartverscheurende verhalen van verkommerende bejaarden die hun (klein)kinderen en andere dierbare in het geheel niet meer mochten zien. Fysiek contact was helemaal uit den boze. Er heerste een hongersnood in de huizen, geen nood aan voedsel, maar aan fysiek huidcontact en aandacht. De arme ouderen moesten maar volhouden was het, voor mij, onbegrijpelijke credo. Isolatie zonder consent. Quarantaine zonder zelfbeschikking of een eigen keuze. Oude mensen die ons land na de tweede wereldoorlog wel hebben opgebouwd worden onmondig sociaal geïsoleerd van alles wat hen in het leven nog rest.

Het is al lang bekend dat quarantaine en afgedwongen isolatie  altijd een negatieve ervaring is voor diegenen die het moeten ondergaan. Het verlies van vrijheid, autonomie, de gedwongen separatie van geliefden, het ontberen van lichamelijke aanraking, verveling en onzekerheid over de duur van de isolatie kunnen werkelijk een dramatisch effect hebben op de psychische gesteldheid van mensen.

Zo blijkt de duur van de quarantaine van belang. Tijdens een SARS uitbraak bleek dat mensen die gedwongen langer dan tien dagen in quarantaine verbleven een significant hogere kans hadden op langdurige stress gerelateerde stoornissen dan zij die korter dan tien dagen in quarantaine verbleven (Hawryluck et al. SARS control and psychological effects of quarantaine. Gepubliceerd in: Emerging Infectious Diseases 2004; 10: 1206-1212). Oude mensen zitten in veel gevallen al bijna twee maanden in quarantaine in Nederlandse verpleeg- en verzorgingshuizen.

Oude mensen met cognitieve beperkingen, zoals dementie, worden nu geïsoleerd van hun naasten. Velen zijn daarvan ernstig in de war. Zij snappen niet dat hun geliefden hen niet meer bezoeken. Familieleden zijn hier radeloos onder. Onderzoek heeft juist laten zien dat sociaal geïsoleerde mensen met cognitieve en psychiatrische ziekten tijdens een MERS uitbraak 4-6 maanden na het opheffen van de quarantaine nog steeds angstig en ontstemd zijn (Jeong et al. Mental health status of people isolated due to Middle East respiratory syndrome. Gepubliceerd in Epidemiology and Health  2016; 38: e2016048).

In vele studies zijn de negatieve psychologische effecten van isolatie en quarantaine gevonden en beschreven (onlangs samengevat door Samantha Brooks et al. The psychological impact of quarantaine and how to reduce it: rapid review of the evidence. Lancet 2020; 395: 912-920). Zij beschrijven dat de hopeloosheid van de geïsoleerden tijdens de quarantaine vanzelfsprekend (‘unsurprising’) is, maar dat het werkelijk zeer zorgelijk is dat de negatieve psychologische effecten zich maanden tot jaren later nog kunnen uiten.

Als ik in hun review lees dat: ‘Longer quarantaine is associated with poorer psychological outcomes’ en dat de auteurs adviseren de isolatie zo kort als mogelijk te houden (maximaal 10 dagen), dan voel ik de rillingen over mijn rug wetende dat de meesten al bijna twee maanden zijn geïsoleerd van hun dierbaren. Vandaag werd duidelijk dat ‘als proef’ in een verzorgingshuis, naasten met mondkapjes op één uur per week op bezoek mogen komen. Eén uur per week!! Mijn god!

Niet alleen zijn negatieve psychologische effecten overduidelijk, ook lichamelijk heeft sociale isolatie een negatief effect. Matthew Pantell en collegae beschreven in hun artikel ‘Social isolation: a predictor of mortality comparable to traditional clinical risk factors’ (American Journal of Public Health 2013; 103: 2056-2062) dat mensen in sociale isolatie een veel hogere kans hebben op overlijden dan vergelijkbare mensen die niet geïsoleerd zijn. Eerder was dit al beschreven door Julianne Holt en collegae in PLosMedicine (2010; 7: e1000316) (Social relationships and mortality risk: a meta-analytic review). Zij reviewden 146 wetenschappelijke studies en vonden een 50% hogere kans op overlijden bij sociaal geïsoleerden. Zij onderzochten later ook het effect van eenzaamheid op sterfte (Loneliness and social isolation as risk factors for mortality: a meta-analytic review. Gepubliceerd in Perspectives on Psychological science 2015; 10: 227-237).

Als mannen regelmatig door dierbaren werden bezocht daalde het risico met bijna 30% op een hartinfarct  (Eng et al. Social ties and changes in social ties in relation to subsequent total and cause-specific mortality and coronary heart disease incidence in men. American journal of epidemiology 2002; 155; 700-709).

Door quarantaine en sociale isolatie wil men in de coronacrisis voorkomen dat mensen geïnfecteerd worden met het virus en ziek worden. Daarbij wordt over het algemeen uitgegaan dat de weerstand van de geïsoleerden gelijk blijft door de maatregel. Dit blijkt echter in het geheel niet te zien.  Sheldon Cohen en collegae onderzochten of sociale verbintenissen met familie, vrienden, werk en samenleving geassocieerd waren met een verhoogde kans om ziek te worden van besmetting met twee verschillende rhinovirussen, virussen die verkoudheid veroorzaken.  Zij testen dit bij 276 gezonde vrijwilligers. Zij vonden dat hoe meer sociale en emotionele verbintenissen de proefpersonen hadden, des te resistenter zij waren tegen het virus. Zij publiceerden hun bevindingen in het toonaangevende tijdschrift JAMA (Social Ties and Susceptibility to the Common Cold, JAMA 1997; 277: 1940-1944).

Ik heb géén wetenschappelijke studies kunnen vinden waarin gesteld is dat quarantaine en sociale isolatie géén of minimaal negatief effect hebben op de psychische en lichamelijke gezondheid. Allen (!) beschrijven ingrijpende negatieve effecten.

Men wil met de gedwongen quarantaine en sociale isolatie voorkomen dat ouderen en kwetsbaren ziek worden en komen te overlijden. Het lijkt, alle wetenschappelijke studies hierover lezend, er veel meer op dat de isolatie en quarantaine juist dodelijk voor hen zijn. Er is oversterfte in de verpleeg- en verzorgingshuizen die niet direct COVID-19 gerelateerd is.

Ik word hier triest van en twijfel of we hier later nog neutraal naar kunnen terugkijken.

13 gedachtes over “Voortijdig overlijden en psychisch leed door quarantaine en sociale isolatie

  1. Beste Erwin,

    Ik kijk met dezelfde verbazing, zelfs ontzetting wat we ineens zogenaamd normaal moeten gaan vinden, in het kader van ieders veiligheid.
    Ik ben blij dat jij blijft protesteren met gevoel én met concrete argumenten. Ik hoop dat hier ook iets van in de politiek doordringt.

    Ga zo alsjeblieft door,
    groet,
    Gerry Roosenboom

    Geliked door 1 persoon

  2. Zelf heb ik een dementerende moeder die bijna elke dag bezoek kreeg van één van haar elf kinderen. Nu mogen wij haar de laatste paar weken achter glas spreken. Ze begrijpt er he-le-maal niets van en als ze mij ziet wil ze alleen maar met me mee. Vreselijk om te zien, ook voor de verzorgenden zelf die hun stinkende best doen om het zo “gezellig” mogelijk te maken voor de bewoners. Ik heb zelf al een mail naar de gebiedsmanager gestuurd met de vraag wat erger is. Maar het antwoord is dat zij het ook triest vindt maar dat men zich aan de regels moet houden. Machteloos voel ik me als dochter. Ik hoop zo dat het tot de overheid door gaat dringen dat dit echt niet langer kan op deze manier en ben blij dat u hier kritisch over schrijft. Ik voel me hierdoor gesteund want heel veel mensen lijken het wel “normaal” te gaan vinden. Alles lijkt wel geoorloofd als er voor de statistieken van het zorgcentrum maar geen coronadoden vallen. Bedankt voor uw goed onderbouwde artikelen. Met vriendelijke groet, Tony Slaman-Kuip

    Geliked door 1 persoon

    • Herkenbaar ook voor mij.
      Vanaf maandag is bezoek bij mijn dementerende vader eindelijk mogelijk, vanaf 13.00 uur gebeld voor een afspraak waar we op konden intekenen, want je mag nu niet zomaar binnenvallen. Vervolgens moeten wij, 8 kinderen bepalen wie van ons er gaat, want er mag maar één persoon, een uurtje per week 😩, hoe lang gaat dit nog duren… Daarnaast ging ik bijna dagelijks een klein stukje wandelen buiten en met de rolstoel een hele flinke ronde buiten. Hij is nu al zo lang niet meer buiten geweest en ik vrees dat hij straks niet meer het stukje naar de kapel kan lopen.

      Like

    • Toch is dat niet helemaal waar: aan de regels houden. Het is een advies vanuit de RIVM en geen verplichting. Zo heb ik gelezen dat een aantal ouderen weer vrij zijn en kunnen gaan en staan waar ze willen. Maar dat zijn wel de ouderen die een kamer huren en service afnemen, dat is contractueel vastgelegd. Deze mensen zijn voor de wet gewoon vrij.

      Like

  3. Je hebt gelijk: De bij effecten van de lockdown zijn ernstiger en leveren meer doden op. Juist de ouderen die we proberen te beschermen op deze wijze lopen nu een grotere kans op (andere) infecties. Ook de psychologische en fysieke gezondheid van miljoenen mensen loopt nu gevaar. Onbegrijpelijk dat deze beslissing is genomen en ook onbegrijpeijk dat ondanks al dit bewijs toch op de ingeslagen weg wordt voortgegaan.

    Geliked door 1 persoon

  4. mijn vader van 87 jaar woont in een kleinschalig woonhuis voor mensen met geheugenproblemen. Dit huis was zelfs al een week eerder dicht dan de reguliere verpleeghuizen. Mijn vader is in deze Corona tijd zo erg achteruit gegaan. Hij is soms boos omdat hij zijn kinderen mist, zijn wandelingen etc. Het is nu zo erg dat hij en oxazepam en Risperdal slikt om rustig te worden. Wij kinderen vinden dit vreselijk erg.

    Geliked door 1 persoon

  5. Ik heb al eerder gereageerd op uw artikel met mijn verhaal over mijn moeder van 94, een kleine drie weken geleden. Hoe ik zo schrok toen ik bij een eerste maal beeld bellen haar aftakeling zag in 6 weken tijd. Hoe bij mij alle allarm bellen afgingen. Hoe ik alles uit de kast hebt gehaald om toegang te krijgen tot haar. Zij had geen corona!!! Door afgesloten te raken van het dagelijkse bezoek dat zij kreeg. We hebben uiteindelijk toegang gekregen, het was echter te laat. We hebben haar afgelopen maandag begraven. Ik heb persoonlijk de schouwarts gesproken en wilde weten wat als reden van overlijden genoteerd zou worden. Het antwoord was: ‘ ik mag eenzaamheid niet noteren, in dit soort gevallen noteren we hartfalen’ . Vanaf het moment dat wij permanent toegang kregen heeft ze nog 3 dagen geleefd, er was geen weg meer terug.

    Geliked door 1 persoon

  6. Helaas deel ik hetzelfde verhaal als Jeanine zoals hierboven omschreven.
    Mijn moeder had dementie, woonde in een verzorgingshuis en is in de weken van isolatie dermate achteruit gegaan dat ze uiteindelijk op 1 mei gestorven is.
    We hebben haar nog mogen zien, maar ze was een schim van wie ze voor de isolatie was.
    Het overlijden van haar is niet wat het zo moeilijk maakt.
    Het verdriet over haar laatste weken zonder contact met haar ons, haar dochters, dat doet zoveel pijn en verdriet.

    Like

  7. Hebben we het hier nu alleen over covid19? De stelling is voor mij ook zeker van toepassing. Ik heb de ziekte MCS en leef bijna in totale isolatie in mijn eigen huis. En nee, dit gaat niet weer over! Iedere dag is een gevecht, een gevecht om de dag goed door te komen. Normaal te kunnen ademen en bewegen. Hopen, tegen beter weten in, dat je iets buiten de deur kunt doen. Psychisch leed ervaar ik iedere dag hierdoor en voortijdig overlijden is iets waar ik alleen maar op hoop.

    Like

  8. Ik heb op een speciaal opgerichte afdeling voor ouderen die extra hulp nodig hadden en dat nu niet in ziekenhuis of met thuiszorg konden krijgen gewerkt.
    Sta helemaal achter dit artikel. Tranen….boosheid…..zwaaien achter raam. Video bellen leuk maar energie miste.
    Vaak gehoorde zin: ” laat mij maar naar huis gaan zuster. Als de dood komt is dat goed. Thuis ben ik in ieder geval gelukkig.”
    Hoop dat we in de toekomst andere keuzes gemaakt mogen worden!

    Like

  9. Wat een trieste verhalen. Ik ben zelf 82 jaar en woon alleen in een veel te groot huis maar ….. ben wel gelukkig want ik kan me royaal bewegen, trappen lopen, rommelen in mijn tuintje. Doe zelf mijn boodschappen en zal dat ook niet opgeven ! Heb ook een euthanasie verklaring bij de huisarts liggen en een kettinkje om mijn hals. En toch ben ik bang dat, wanneer ik gevonden word, word gereanimeert !!!!
    Waarom mogen wij niet gewoon dood wanneer we dat willen ?????? Ik ben heel blij met deze “correspondentie” en hoop dat er naar ons geluisterd wordt, vooral door de medische wereld !!!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s