Heeft de coronacrisis iets goeds gebracht?

Schermafbeelding 2020-05-06 om 23.37.37

De afgelopen weken zijn wij in de opgelegde isolatie van elkaar geweest. Anderhalve meter afstand moesten wij tot elkaar nemen. Thuis werken. Dit om te voorkomen dat het coronavirus teveel mensen zouden besmetten en die op hun beurt weer anderen, waaronder kwetsbaren, zoals bejaarden en mensen met onderliggende chronische ziekten, zouden kunnen besmetten. Deze kwetsbaren zouden ernstig ziek kunnen worden en zouden aan de gevolgen daarvan kunnen komen te overlijden. Het voorkomen van ziekten en (voortijdig) overlijden is uiteraard een groot moreel goed en een belangrijk doel van de gezondheidszorg. De meeste mensen zullen echter, bij besmetting met het coronavirus, hier gelukkig niet ernstig ziek van worden. Door de stringente handhaving van de anderhalve meter regel, met, bij overtredingen, een boete van niet minder dan 390 Euro, is de incidentie van ziekenhuisopnames afgevlakt, waardoor de zorg niet is overbelast geraakt. So far so good.

Eerder heb ik aangegeven dat een anderhalve meter samenleving om meerdere redenen niet ‘normaal’ is en het feit dat onze minister-president heeft aangegeven dat ‘de anderhalve meter samenleving het nieuwe normaal is’ mensen hoop heeft ontnomen. Het moet een ‘tijdelijk abnormaal’ zijn en wat een goede vriendin van mij zei: ‘dat wat abnormaal is en nooit normaal mag worden’. Door te stellen dat het abnormaal is en tijdelijk geef je mensen hoop op terugkeer naar het normale. Iets waar iedereen naar snakt.

Ik ben geschrokken als ik op straat ontweken werd door mensen met angst in de ogen, al dan niet verborgen achter mondkapjes en met handschoenen aan. Alsof ik melaats ben. Ik ben klaarblijkelijk een potentieel gevaar, een dreiging. De angst regeert en dit vind ik dit zeer verontrustend. De al zo individuele samenleving is door corona nog individueler geworden.

Het virus heeft in de wereld enorm veel leed gebracht en niet alleen aan de direct getroffen zieken. De indirecte schade, economisch en persoonlijk, is enorm. Mensen zien hun bedrijven crashen, anderen zien hun werk in de gesloten bedrijven in problemen komen, om nog maar te zwijgen over het inmense en vreselijk inhumane leed door de opgelegde isolatie van bewoners van verpleeghuizen, hospices en verzorgingshuizen. Dat leed staat buiten kijf en is voor mij misschien wel de grootste ethische kwestie van de crisis waarvan ik oprecht verbijsterd door ben dat het heeft kunnen gebeuren. Met open ogen zag de samenleving geïsoleerde ouderen verkommeren en in eenzaamheid sterven. De noodkreten waren door merg en been gaand. Met verbijstering heb ik managers horen zeggen dat de isolatie weliswaar vreselijk is maar zeer noodzakelijk. Hoeveel gemis aan empathie kan je hebben? Niemand heeft ook de mening van de sociaal geïsoleerde ouderen zelf gevraagd. Er is overweldigende literatuur voor handen die laat zien dat sociale isolatie en eenzaamheid overduidelijk zijn geassocieerd met sterfte. Hetgeen wij krampachtig willen voorkomen (sterfte) wordt in werkelijkheid juist veroorzaakt door de ingestelde maatregelen. Dat heeft mij triest en kwaad gemaakt.

Er was ook leed door het opschuiven van de reguliere zorg. Patienten verkeerden in angst door uitstel van diagnostiek en behandeling. Maar ook de noodzakelijke zorg die door fysiotherapeuten werd gegeven en door de coronacrisis beeindigd moest worden. Ook hier ontstond terugval van ziekten en beperkingen.

Iemand vroeg onlangs aan mij of ik vond dat deze periode, naast al het leed, ook iets goeds heeft gebracht. Volmondig kan ik, hoe raar dat ook mag klinken, daarop ja zeggen. Er zijn ook mooie dingen uit voort gekomen. In deze periode is de natuur mondiaal op adem kunnen komen. Ik was verrast en verheugd door de veerkracht van de natuur die zich op vele aspecten razendsnel wist te herpakken. Vervuiling verdampte voor onze ogen. Dat stelde mij gerust. Ik heb genoten van de intense stilte in steden en op de wegen. Steden waren sinds vele jaren ineens zonder eindeloze horden toeristen met rolkoffertjes. Op zondagen ben ik in allervroegte met tachtig kilometer per uur over snelwegen gereden waarbij ik niemand tegenkwam. Ik stopte op parkeerplaatsen en voelde bewust de stilte en de tot rust gekomen natuur. Ik kon genieten van de schoonheid van de lucht, die eens niet vervuild was door de uitstoot van honderdduizenden vliegtuigen.

Schermafbeelding 2020-05-07 om 09.09.00

 

Er is door het RIVM geadviseerd om vrienden en familie in deze weken van isolatie niet op te zoeken of te ontmoeten. Blijf bij elkaar weg! Ik weet dat velen, ongehoorzaam, hun familie en vrienden, hetzij selectief, toch zijn blijven ontmoeten. Ook ik ben een paar zeer goede vrienden vanaf het begin blijven zien, andere vrienden wilden geïsoleerd blijven hetgeen uiteraard te respecteren is. Ik mis de connectie met sommigen van hen wel, maar met anderen helemaal niet. Afwezigheid selecteert klaarblijkelijk. Wij, de enkelen die elkaar toch bleven ontmoeten, wisten van elkaar dat wij niet ziek waren en dat wij niet tot risicogroepen behoorden. Wij realiseerden ons terdege dat geadviseerd werd om elkaar niet te ontmoeten, maar nooit hebben wij het gevoel gehad een gevaar te vormen voor wie dan ook. Angst voor besmetting en verspreiding is nooit een issue voor ons geweest en wij waren daar zeker niet naief in. Voor ons was dat de invulling van de intelligente lock-down. We zijn niet onverstandig geweest. Wij hadden de afspraak als wij verschijnselen zouden krijgen wij onszelf direct zouden isoleren, maar dat is nooit gebeurt. Onze relaties zijn, juist doordat wij bijvoorbeeld niet uit eten konden gaan en wij onze aandacht niet hoefden te delen met anderen, verdiept. Wij stilden elkaars huid- en aandachthonger, wij hebben intense gesprekken gevoerd die wij anders nooit zouden hebben gehad en samen genoten wij van de rust die de verlaten samenleving uitstraalde. In deze rust bracht het ons bezinning over wat er werkelijk in het leven toe doet. Bezinning over prioritering van wat ons nu werkelijk geluk geeft. Dat dat met name in de kwaliteit en niet de kwantiteit van onze verbintenissen te vinden is. Wij sloten ons, als wij elkaar ontmoeten, bewust af van de corona samenleving en spraken over hoopgevende en geluk generende aspecten van het leven. Zonder de coronacrisis hadden we daar de tijd en ruimte niet zo voor genomen.

En in de academie? Doordat congressen en symposia afgelast waren realiseerden wij ons ineens dat we ook heel goed zonder konden. Maar ook realiseerden wij dat het bezoeken van deze gelegenheden vooral sociale events waren die in een anderhalve-meter samenleving heel moeilijk zullen gaan worden. Ik heb vele academici gesproken die zich ineens afvroegen wat er nu werkelijk toe doet.  Zij dachten na over de perverse prikkel van publish or perish. De rat race. Het academisch priapisme. Ook was er bij velen bezinning over de inhoud en organisatie van de gezondheidszorg. Waarom ontstond er een zo dramatische daling in het aantal stress-gerelateerde ziekten zoals hartinfarcten en beroertes? Wat is het effect van een daling in het aantal ongevallen? Waarom was een groot deel van de door COVID-19 getroffen patienten al lange tijd chronisch ziek waaronder veel leefstijl gerelateerde ziekten? Wat zegt dat eigenlijk allemaal over onze samenleving voordat corona kwam? Hoe kan het zijn dat tijdens de crisis de reguliere zorg zo enorm gereduceerd kon worden? Was er voor corona eigenlijk sprake van overdiagnostiek? Waren al die ingeplande polikliniekbezoeken eigenlijk wel nodig? Zouden we ook zonder kunnen en dan nog steeds goede zorg leveren? Hoe duidelijk werd het effect dat bezuinigingen in de zorg van de laatste jaren tijdens een epidemie ineens tot grote problemen leiden. Tijdens corona werd er geklapt voor de helden in de zorg, maar daarvoor was een salarisverhoging van verpleegkundigen en verzorgenden onbespreekbaar. Zonder de coronacrisis hadden we daar nooit bij stilgestaan. Hoe kan het zijn dat één infectieziekte, die een vrij selecte groep mensen ziek maakt, mondiaal de samenleving zodanig kan vangen dat velen in angst leefden terwijl de meesten helemaal geen angst zouden hoeven te hebben.

Ik heb de bezinning, de pas op de plaats, over alles wat wij voorheen vanzelfsprekend vonden wat nu helemaal niet zo vanzelfsprekend is, zinvol ervaren.

In dit alles zit mijn inziens toch de schoonheid van de coronacrisis. Het is als je ervoor open stond en staat een gelukbrengend bijeffect van het gedwongen geïsoleerde leven in een samenleving waarin het ongeluk en leed voor anderen grotesk was en is. De humanitaire ramp is echter nog niet ten einde en dat gaat echt niet alleen over de COVID-19 patienten.

Om antwoord te geven op de vraag of de coronacrisis ook nog iets goeds heeft gebracht, is te stellen dat er ook schoonheid is in tijden van corona. Ik hoop dat we een deel van deze bezinning en schoonheid weten te behouden in de periode na de gedwongen isolatie.

9 gedachtes over “Heeft de coronacrisis iets goeds gebracht?

  1. Ook wij hebben met vrienden contact gehouden en elke week gebridged en bijzondere gesprekken gevoerd.
    Wij wonen dicht bij de A 9 en meestal geeft dat veel kabaal.
    Nu , elke avond en ochtend als wij wakker worden, een heerlijke stilte waarin we de koekoek en ander vogels horen.

    Like

  2. Hartelijk dank voor de artikelen die u schrijft.
    U schrijft boeiend en inspirerend.
    Ik hoop dat ze ook gelezen worden door leden van het kabinet en van de beide kamers.

    In uw artikel “Heeft de coronacrisis iets goeds gebracht?” schrijft u “Niemand heeft de mening van de geïsoleerde ouderen zelf gevraagd”.

    Mijn vraag aan u is of u – met uw redactionele kwaliteiten – een open brief aan het kabinet en de leden van de Staten-Generaal zou willen opstellen, te ondertekenen door mensen van 65 jaar en ouder, waarin onder meer geschreven zou kunnen worden dat het dierbaar is dat de samenleving zó veel voor ouderen over heeft, dat ze alles in het werk stelt om een door het coronavirus vervroegd overlijden zo veel mogelijk te voorkomen.
    95% van de mensen die overlijden ten gevolge van het Corona-virus, is 65 jaar of ouder en heeft vrijwel steeds een of meer andere lichamelijke klachten.
    Veel ouderen (waartoe ik zelf – 77 jaar oud – behoor) vinden de offers die gebracht worden door de hele samenleving groot, te groot.
    De groep van 65 jaar en ouder maakt 18,5 % uit van de totale bevolking in Nederland.
    Dus 82,5% is jonger.
    Veel van mijn leeftijdgenoten zijn dankbaar voor wat het leven het geboden heeft en zouden nog wel graag een poos in leven willen blijven, maar niet tegen elke prijs.
    Niet tegen de prijs dat ze nauwelijks meer in de fysieke nabijheid kunnen zijn van hun dierbaren en zeker niet tegen de prijs die de overige 82,5% nu betaalt, in sociaal, psychisch en economisch opzicht.
    Het wordt niet als beschaafd beschouwt, als de meerderheid zou zeggen “Ach, die ouwetjes, die hebben hun leven wel gehad, daar hoeven we minder aandacht aan te besteden.”
    Fijn dat dat niet gebeurt. Des te meer reden voor ons als ouderen om nu het belang van de samenleving te laten vóór gaan.
    Van veel leeftijdgenoten weet ik dat zij geen behoefte hebben aan een IC-opname ten gevolge van het Coronavirus en het prefereren thuis, te midden hun dierbaren te overlijden
    Vriendelijke groet,

    Jan Kooijman

    Like

  3. Dank voor de vele uitstekende artikelen die u schrijft en heeft geschreven. Daarom vond ik het stuitend om te zien hoe weinig u in de uitzending van OP1 aan het woord bent gelaten. Het leek wel alsof u uw overwegingen niet mocht laten horen. Schandalig!

    Ook dit artikel is weer uitstekend. Zoals onze Koning ook zei: Niet ‘normaal’ maken wat niet normaal is.

    Op één punt wil ik wat opmerkingen maken.

    U schrijft dat “Door de stringente handhaving van de anderhalve meter regel, met, bij overtredingen, een boete van niet minder dan 390 Euro, is de incidentie van ziekenhuisopnames afgevlakt, waardoor de zorg niet is overbelast geraakt.”
    Alle main stream media, virologen, experts en zelfs wiskundigen roepen dat de lockdown met alle regels er DE oorzaak van is dat het aantal besmettingen, ziekenhuis- en IC opnamen en overledenen afneemt. Zolang iedereen dit maar hard en vaak genoeg roept wordt het als vanzelf voor waar aangenomen, terwijl er tal van aanwijzingen zijn dat dit NIET het geval is. Het zou prima kunnen dat de epidemie al over zijn hoogtepunt heen of voorbij is zoals ook eerdere na een zekere periode voorbij gingen ZONDER allerlei draconische maatregelen. Er zijn ook epidemiologen die aangeven dat een virus als dit helemaal niet tegen te houden is en dat je kwetsbaren zolang mogelijk moet afschermen totdat voldoende immuniteit is bereikt (waarmee de kwetsbaren dan ook beschermd zijn). In de nu in NL beschikbare gegevens lijken daarvoor aanwijzingen te zitten. Ook als je naar andere landen kijkt kun je hiervoor aanwijzingen vinden: Hoe kan het dat ondanks de lockdown in Singapore het aantal besmettingen daar nog steeds hard oploopt (inmiddels meer dan 20.000)? In een artikel van 10 april in de LA Times staat dat een biostatisticus met een model had berekend wat het effect is van een lockdown. Conclusie: een dag later in lockdown “makes a huge, huge difference”. Hij onderbouwt dit met het volgende voorbeeld: California ging op 19 maart in LD, New York op 22 maart. Deze 3 dagen later in LD maakt het verschil tussen 1.200 en 12.000 doden respectievelijk. Dus 3 dagen later in LD betekent 10 keer zoveel doden. Dus LD werkt. In het artikel werd ook vermeld dat Florida (met de oudste populatie in de VS) op 1 april in LD ging, maar ze hadden blijkbaar niet gekeken hoeveel doden daar waren gevallen. Enig idee? Het bleken er nog geen 800 te zijn! Dus: 3 dagen later in LD geeft 10 keer zoveel doden, maar 13 dagen later geeft de helft minder. Met dit model kan het effect van een lockdown in elk geval niet beschreven of voorspeld worden.

    Conclusie: Er zijn op z’n minst andere factoren die een rol spelen bij de verspreiding van het virus, dus de aanname dat wij de verminderingen met z’n allen hebben bereikt door de lockdown is niet houdbaar.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s