De wereld die er toe doet is ver weg….

shutterstock_997732

Vandaag zag ik een bericht over ‘het opheffen van het bezoekverbod’ in Franse verzorgingshuizen omdat: ‘….de directies van de tehuizen bang zijn dat hun kwetsbaarste bewoners zouden sterven van verdriet, als ze hun familie niet meer konden zien. Er was wel een restrictie aan het bezoek: twee naasten per keer die beschermende kleding en materiaal dragen en zij mogen hun dierbare niet aanraken.

In Nederland wordt het bezoekverbod vooralsnog niet opgeheven, ondanks alle vreselijke verhalen over isolement van ouderen.

Zeventien jaar geleden interviewde Hans van Dam de Nederlandse schrijver en tekenaar Marten Toonder (1912-2005). Marten Toonder vertelde in dit interview dat als je op hoge leeftijd in de eindfase van je leven bent gekomen je degenen waarvan je tijdens je leven hebt gehouden en die van jou hielden ‘vreselijk mist’. De herinnering aan hen bestendigt dagelijks dit zoete gemis. ‘Wat ze hebben gezegd, gedaan en bedoeld krijgt steeds meer betekenis,’ stelde Marten Toonder.

Veroudering is onthechting. Geleidelijke onthechting van het leven. Onthechting van de aangegane verbintenissen met mensen, materie, situaties en je lichaam. Onthechting op oudere leeftijd is geleidelijk sterven zowel geestelijk, lichamelijk als sociaal. Afsluiten. Marten Toonder verweet jongeren niet te luisteren naar ouderen. Hij noemde het een minachting van ouderen. De jongeren gebieden ouderen: ‘Gij zult leven’ zo stelde hij. Zij blokkeren de uitgang van het leven.

Het mooie interview met deze wijze en erudiete man heb ik nooit vergeten. In colleges en lezingen over verbintenissen heb ik het vaak gememoreerd. De laatste weken moet ik weer vaak aan hem denken bij de berichten over de gedwongen isolatie van oude mensen in verpleeg- en verzorgingshuizen. Zijn uitspraak ‘Gij zult leven’ komt daarbij dan vaak in mijn herinnering. Om te voorkomen dat ouderen besmet raken met het coronavirus, waardoor zij COVID-19 kunnen ontwikkelen en waaraan zij kunnen komen te overlijden, wordt al het bezoek verboden. De partners waarmee zij hun hele leven hebben geleefd, hun kinderen en kleinkinderen, (de laatste nog levende) vrienden en vriendinnen; zij worden allen geweerd. Niemand mag er meer in. Dat ik daarbij moet denken aan de uitspraak van Marten Toonder: ‘Gij zult leven’ zal voor velen niet vreemd klinken. Want de dood is klaarblijkelijk onwenselijk. Maar ik denk ook aan zijn woorden over de zoete herinnering aan dierbaren, een gemis dat zij dagelijks ervaren als een, in zijn woorden, ‘vreselijk’ gemis. De inner circle van veel bejaarden is gedurende de jaren van onvermijdelijke onthechting  meestal zeer klein geworden. Zij voeden zich nog met de aanwezigheid van deze levenden, die zij nu in afgedwongen afwezigheid moeten missen, maar die in het ‘precovidium’ hen nog vrijelijk mochten bezoeken. De aanwezigheid van de laatste levende verwanten en dierbaren is, nu dat van overheidswege niet meer mag, de laatste weken voor velen een vreselijk gemis door afwezigheid geworden. En dit gaat nog weken aanhouden. Dat ouderen hun dierbaren moeten missen maakt velen van hen ontredderd, geïsoleerd, gedeprimeerd en vervuld van gevoelens van hopeloosheid. Over dit universele mechanisme hebben duizenden psychologen al vele jaren geschreven.

Ook heb ik de laatste dagen moeten denken aan de korte indrukwekkende, tien minuten durende, film van Peter Collins, een gevangene die dertig jaar in geïsoleerde gevangenschap verkeerde, en daar op 53-jarige leeftijd overleed. Op een moment, in zijn cel, dacht hij dat hij door zijn vrouw werd aangeraakt. Hij had vlak daarvoor zijn ogen gesloten in een poging om te ontsnappen aan de brute opgelegde realiteit toen hij haar vingers op zijn been voelde. Hij opende verbijsterd en opgewonden zijn ogen om dan te zien dat er een vlieg op zijn been liep. Hij was zo gretig naar het gevoel van tedere aanraking dat hij zijn ogen weer sloot en zich inbeeldde dat het lopen van de vlieg over zijn huid de aanraking door zijn vrouw was. Hij vreesde ‘isolation induced correctional dementia’ een vorm van dementie die door sociale en emotionele isolatie wordt veroorzaakt.  Maar, de wereld was zo ver weg dat niets hem meer interesseerde. Hij koesterde ‘zijn’ vliegen en lokte ze door bloed op zijn huid te smeren. Zijn honger naar tedere aanraking als gevolg van het gedwongen isolement was overweldigend. De vliegen werden een surrogaat voor de werkelijke aanraking door zijn vrouw.

PCollins
Peter Collins (1961-2015)

Het Franse besluit om bezoek weer toe te laten bij de geisoleerde ouderen is een goede stap in de richting, maar nog steeds mogen de oude mensen niet door hun dierbaren worden aangeraakt. Aanraking door een ander is voor velen een levensbehoefte. Gisteren schreef Marlies Rattink in reactie op een eerdere blog van mij: ‘We kunnen mensen in leven willen houden. Maar leven betekent niet een kloppend hart en longen die werken, leven is samen delen, aangeraakt worden, lief hebben. Anders kan je net zo goed dood zijn.’

En de bewoners van de Franse verpleeg- en verzorgingshuizen, zij zien hun dierbaren met mondkapjes, beschermende hoofdkappen, beschermbrillen en isolatieschorten aan en daarin verschillen hun dierbaren niet van de hulpverleners. En wij weten dat juist ouderen met cognitieve achteruitgang moeite hebben gezichten te onthouden. Wie zijn zij achter de spatbrillen en mondkapjes. Werkelijke connectie met zij die ertoe doen is dus niet te maken. Het gemis aan wat hen nog restte, de aanwezigheid en de fysieke aanraking door hun dierbaren, zal door vele ouderen worden ervaren als finale onthechting van het leven. De ernstige honger aan liefde en aanraking is funest. Er is een hongersnood gaande in de verpleeg- en verzorgingstehuizen. Ook al is de opgelegde isolatie maar voor kort, slechts weken, slechts maanden, de impact kan enorm en catastrofaal zijn voor het individu. Dat te realiseren maakt mij oprecht triest.

Schermafbeelding 2020-04-22 om 18.30.10

3 gedachtes over “De wereld die er toe doet is ver weg….

  1. Zeker waar maar Gisteren werd ik geroerd door te zien hoe blij inwoner verzorgingshuis in rolstoel door verpleegster voor een open raam gezet. Als een open loket met bezoek aan de andere zijde op 1.5 m afstand.. 15 minuten op afspraak.. Super blij en gezellig.. Iets contact is beter dan niets na 37 dagen lock down.. En veilig…

    Like

  2. Mijn schoonmoeder, een vrouw van de wereld met acht kinderen, veel kleinkinderen en achterkleinkinderen geniet van haar kleine appartement in het verzorgingscentrum. Ze heeft een rijk sociaal leven, bridged nog, doet mee aan activiteiten en leerde op haar 88e nog de booster te gebruiken. Dat geeft haar een heerlijk gevoel van onafhankelijkheid en brengt haar overal, waar ze heen wil en dat is vooral de grote kinderschaar.Toen de coronacrisis plotsklaps kwam nam ze de isolatiemaatregelen aanvankelijk nog voor lief, maar na enige tijd begon ze de sociale contacten te missen. Allerlei lapmiddelen met i-phoon en achter het raam staan werkten eerder vervreemdend. Een van de kinderen belde haar elke ochtend en avond en merkte dat ze meer verdrietig aan het worden was. Ondertussen was er een witrood lint om haar tuintje gespannen en hielden bewoners haar en elkaar in de gaten. Het contrast tussen haar leven vol liefdevolle aandacht, warmte, kleinkinderen op schoot, de knuffels, de wind om haar oren op haar booster, een zwaai onderweg naar een bekende in het dorp en nog zoveel meer van voor de coronacrisis was ze allemaal kwijt. op een slecht moment gaf ze aan dat het leven zo niet meer van haar hoefde. Nu zijn we bezig om haar voor de tijd dat de lockdown duurt te laten logeren bij een van de kinderen, waarbij we samen de hulp gaan bieden die ze nodig heeft. De maatregelen zijn te begrijpen, maar staan volledig haaks op de kwaliteit van leven.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s